Εὐεργετινοῦ εὐεργεσία

  Μέσα στό ταξίδι τῆς Μεγάλης Τεσ­σαρακοστῆς ἀλλά καί ὅλη τή χρονιά οἱ εὐχές τοῦ Μικροῦ καί Μεγάλου Ἀπο­δεί­πνου συντροφεύουν τούς πιστούς κάθε βράδυ. Κεντρική θέση κατέχει ἡ εὐχή πρός τήν Παναγία μας «Ἄσπιλε, ἀμό­λυ­ντε, ἄφθορε, ἄχραντε», πού περικλείει ὅλη τή θεομητορική θεολογία καί χαρίζει παρηγοριά καί δύναμη στόν πνευματικό ἀγωνιστή, ἀπό τόν 11ο αἰ­ώνα πού γράφτηκε μέχρι καί σήμερα.

   Συγγραφέας της ὁ μοναχός Παῦ­λος, κτήτορας τῆς μονῆς Ὑπεραγίας Θεο­τό­κου τῆς Εὐεργέτιδας ἔξω ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη, ὁ ὁποῖος χάρη στήν ἐ­ξ­αι­ρετική του μόρφωση, ἀλλά καί φωτισμένος ἀπό τό ἅγιο Πνεῦμα, ἄφησε κλη­ρονομιά στούς πιστούς τόσο τήν εὐ­χή στήν Παναγία, γραμμένη στά Ἑλ­λη­νι­κά, ὅσο καί ἄλλα ἔργα του.

   Συγκεκριμένα, ὁ μοναχός Παῦλος στήν προσπάθειά του νά ἐφοδιάσει κά­θε χριστιανό μέ ἕναν ὁλοκληρωμένο καί γνήσιο πνευματικό ὁδηγό στόν καθημερινό του ἀγώνα, συνέταξε μιά συλλογή πνευματικῶν κειμένων, μέ ἔμφαση στήν κατήχηση καί στήν προτροπή γιά ἐνά­ρε­τη ζωή, δηλαδή στό δόγμα καί στό ἦθος. Γιά νά τό πετύχει αὐτό συγκέντρωσε τά πιό ἐκλεκτά ἀποσπάσματα ἀπό τή διδασκαλία τῶν Πατέρων καί τά χώρισε σέ τέσσερα βιβλία μέ πενήντα ὑποθέσεις τό καθένα. Κάθε ὑπόθεση περιγράφει ἕνα πάθος καί τόν δρόμο γιά τήν ἀπό­κτη­ση τῆς ἀνάλογης ἀρετῆς καί περιλαμβάνει γνῶμες καί διηγήσεις μεγάλων Πατέρων, ὅπως τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου, τοῦ ἁγίου Παχωμίου, Εὐ­θυ­μί­ου, καθώς καί πολλῶν ἀββάδων.

   Τά θέματα πού πραγματεύεται ἀ­φο­ροῦν στή μετάνοια, στήν ἀπελπισία, καί στόν θάνατο, στή μέλλουσα κρίση, στήν πνευματική καθοδήγηση, στήν πρό­­νοια τοῦ Θεοῦ, στήν ἄσκηση καί στήν ἐγ­κρά­τεια, στούς λογισμούς, στήν προσευχή καί στή θεία Κοινωνία. Ἐπί­σης, περιέχονται πολλές συμβουλές πρός τούς γο­νεῖς γιά τή διαπαιδαγώγη­ση τῶν παι­­διῶν, καθώς καί τρόποι νά ἀπαλλαγεῖ κανείς ἀπό τόν θυμό, τήν κατάκριση καί τό ψέ­μα.

   Τό σπουδαῖο καί καινοτόμο αὐτό ἔρ­γο τοῦ μοναχοῦ Παύλου εἶχε ὡς ἀρ­χικό τί­τλο «Συναγωγὴ τῶν θεοφθόγγων ρημάτων καὶ διδασκαλιῶν τῶν Ἁ­γίων καὶ Θεοφόρων Πατέρων ἀπὸ πάσης γρα­φῆς θε­οπνεύστου συνα­θροι­σθεῖ­σα». Ἔ­μεινε ὅ­μως γνωστό ὡς «Εὐ­ερ­γετινός», ἀπό τόν συγγραφέα του τόν μοναχό Παῦλο πού εἶχε τό προσωνύμιο Εὐερ­γετινός, ἀπό τό ὄνομα τοῦ μοναστηριοῦ Παναγία Εὐερ­γέτιδα, τό ὁποῖο διατηρήθηκε ὥς τήν ἅ­λω­ση τῆς Πό­λης. Τό ἀνθολόγιο αὐτό τῆς πα­τερικῆς σοφίας ἀποτέλεσε ἕνα ἀπό τά πιό ἀγαπητά ἀ­να­γνώ­σματα γιά μοναχούς καί λαϊκούς, ἰδιαίτερα σέ δύσκολες περιόδους τοῦ Γένους μας, ὅπως ἡ Τουρ­κο­κρατία. Μάλιστα, τό 1783 ἐκδό­θηκε στή Βενετία γιά πρώτη φορά σέ βιβλίο ἀπό χειρόγραφο τῆς μονῆς Κουτλουμουσίου, ὅπου ὁ ἅ­γι­ος Νικόδημος ὁ Ἁγιο­ρεί­της ἔγρα­ψε μιά ἀξιόλογη εἰσαγωγή καί τό ἐπιμελήθηκε.

   Γι᾽ αὐτό καί ὁ ἅγιος Παΐσιος ἔ­λεγε: «Ὁ Εὐεργετινός εἶναι εὐεργε­σία μεγάλη στούς Ὀρθοδόξους, για­­τί μποροῦμε νά γνωρίσουμε ὅλο τό πνεῦμα τῶν ἁγίων Πατέρων. Βο­ηθάει, γιατί περιγράφει τούς ἀγῶ­νες τῶν Πατέρων γιά ὅλα τά πάθη μέ τή σειρά, καί ἡ ψυχή γνωρίζει πῶς ἐκεῖνοι δούλεψαν καί βοηθιέται».

   Μέ μιά βαριά, λοιπόν, καί πολύτιμη κληρονομιά πνευματική, συγγραφική καί βιωματική πλουτίζει ἡ μάνα Ἐκκλησία τόν πιστό τῆς κάθε ἐποχῆς καί τοῦ χαρίζει ὅπλα ἐπιθε­τικά καί ἀ­μυντικά στόν πνευματικό ἀγώ­να, ἀλλά καί μία ἁγία παρακαταθήκη πλουτισμένη μέ τή φω­νή καί τή διδασκαλία τῶν Πατέρων, αὐθεντική καί διαχρονική. Πραγματικά ἀξίζει αὐ­τός ὁ θησαυρός νά ἀξιοποιεῖται ἀπό κάθε ἀγωνιζόμενη ψυχή, πού ἀγαπᾶ τή μαθητεία καί ζεῖ τήν παρουσία τοῦ Κυρίου, ὥστε νά ἁγιάζεται στή γῆ καί νά προγεύεται τόν οὐρανό.

Ἀναστασία Τζουρᾶ-Τζιότζιου

“Ἀπολύτρωσις”, Μάρτ. 2026