ΑΡΘΡΑ
Β. Οἱ Πατέρες γιά τή σωματική ἄσκηση
Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες θεωροῦσαν τήν ἄσκηση βασικό στοιχεῖο τῆς ζωῆς τους καί πολύτιμο παράγοντα γιά τή σωματική καί πνευματική τους εὐεξία, ὅπως ἀποτυπώνεται στήν πολύ γνωστή φράση «Νοῦς ὑγιὴς ἐν σώματι ὑγιεῖ». Ὁ Πλάτων μᾶς γνωστοποιεῖ ὅτι ὁ φιλόσοφος Πρόδικος ἦταν ὁ πρῶτος πού κατέγραψε ἐπίσημα τά ὀφέλη τῆς τακτικῆς ἄσκησης γιά τήν ὑγεία. Ὁ Πλούταρχος στό ἔργο του «Περὶ παίδων ἀγωγῆς» ἀναφέρει ὅτι γιά τήν ἐπιμέλεια τοῦ σώματος, τήν ὑγεία καί τήν εὐεξία, εἶναι ἀπαραίτητες τόσο ἡ ἰατρική ἐπιστήμη ὅσο καί ἡ γυμναστική. Γιά τόν λόγο αὐτόν ἀπό τόν 6° αἰ. π.Χ. ἱδρύθηκαν γυμναστήρια (τά γυμνάσια) σέ ὅλες σχεδόν τίς μεγάλες πόλεις τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδας καί ἡ σωματική ἄσκηση καθιερώθηκε ὡς μέσο ἀγωγῆς ἄμεσα συνυφασμέ- νη μέ τή σωματική-πνευματική καλλιέργεια τῶν νέων.
Ἡ ἁγία Γραφή δέν ἀπορρίπτει τήν ἐκγύμναση τοῦ σώματος. Ἐπισημαίνει ὅμως ὅτι προτεραιότητα καί μεγαλύτερη ἀξία ἀπό τή σωματική ἄσκηση ἔχει ἡ εὐσέβεια. «Γιατί ἡ γυμναστική τοῦ σώματος λίγο ὠφελεῖ, ἡ εὐσέβεια ὅμως εἶναι ὠφέλιμη γιά ὅλα, γιά τή ζωή τήν τωρινή καί τή μελλοντική» (Α´ Τι 4,8).
Τό σῶμα μας εἶναι «ναὸς τοῦ ἐν ἡμῖν Ἁγίου Πνεύματος» καί εἶναι καλό καί ὠφέλιμο νά τό διατηροῦμε ὑγιές. Καί αὐτό ἐξαρτᾶται ἀπό ἐμᾶς. Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας τονίζουν ὅτι στόν ἄνθρωπο ἡ ψυχή καί τό σῶμα εἶναι ἄρρηκτα ἑνωμένα καί ὅτι ἡ ἀσθένεια εἶναι ἀπότοκος τῆς δυσαρμονίας τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς ἀπομάκρυνσής του ἀπό τόν Θεό. Συνδυάζοντας μιά ἁρμονική συνύπαρξη σώματος καί ψυχῆς, ὑπογραμμίζουν ὅτι «τό σῶμα ζωογονεῖται διά τῆς ψυχῆς καί ἡ ψυχή ἐνεργεῖ διά τοῦ σώματος» καί ὅτι ἡ σωματική ἄσκηση δέν εἶναι αὐτοσκοπός.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης παρατηρεῖ: «Ὁ χριστιανός πρέπει νά εἶναι διδυμοτόκος, νά ἀποβλέπει τόσο στή μόρφωση τῆς ψυχῆς ὅσο καί στή διάπλαση καί εὐσχημοσύνη τοῦ σώματος». Ὁ ἅγιος Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρέας ἀναφέρει ὅτι «…τό γυμναστήριο εἶναι ἀναγκαῖο…».
Τήν ἰσοζυγία μεταξύ τῶν σωματικῶν καί ψυχικῶν ἀσκήσεων γιά «σύμμετρο σωματική γυμνασία» καί ὅτι «τά τε ὑπερβάλλοντα γυμνάσια καὶ τὰ ἐλλείποντα φθείρει τὴν ψυχήν» ὑποστηρίζει ὁ ἅγιος Νεκτάριος, προστάτης τῶν γυμναστῶν, στήν ὁμιλία του «Περὶ Γυμναστικῆς», πού ἐκφωνήθηκε στήν Κύμη τό 1893. Ὡς διευθυντής τῆς Ριζαρείου Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς ἐφάρμοσε τήν κατάλληλη διατροφή καί τή συστηματική γυμναστική γιά τούς μαθητές καί καθιέρωσε τό ποδόσφαιρο ὡς ἄσκηση. «Ὁ ἄνθρωπος ὀφείλει νά προνοήσει ὑπέρ τῆς ἐνισχύσεως καί τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς». Ἔτσι «ἀποβαίνει εὐδαίμων, ἔξοχος, μεγαλεπήβολος, μεγαλοπράγμων, ἰσχυρὸς καὶ πρὸς πᾶσαν ἐπιχείρη- σιν ἱκανός, ὠφέλιμος πρὸς πάντας καὶ ἐν παντὶ καιρῷ…».
Ὁ ὅσιος Πορφύριος μιλάει γιά τήν ὠφέλεια τοῦ σώματος μέσῳ «γυμναστικῆς» μέ τίς μετάνοιες. Προέτρεπε: «Νά κάνεις μετάνοιες, ὅσες μπορεῖς περισσότερες, ἀλλά ὁ ἴδιος ὁ ὀργανισμός μᾶς προειδοποιεῖ γιά τά ὅρια ἀντοχῆς καί ἀνάλογα καθορίζουμε καί τόν ἀριθμό τῶν μετανοιῶν μας». «Ὅταν κάνεις μετάνοιες, ὠφελεῖσαι διπλᾶ. Δηλαδή οἱ μετάνοιες ὠφελοῦν τήν ψυχή, ἀλλά παράλληλα καί τό σῶμα ἐκείνου πού τίς κάνει. Ἀρκεῖ αὐτές νά μή γίνονται γιά τό δεύτερο. Καί ἡ μέν ψυχή ὠφελεῖται, γιατί μέ τόν τρόπο αὐτό ζητᾶ τή συγχώρεση καί τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, τό δέ σῶμα, γιατί, χωρίς νά τό ξέρει ὁ πολύς ὁ κόσμος, ἀσκοῦνται κατά τόν πλέον ἄριστο τρόπο οἱ κοιλιακοί μύες!». Οἱ μετάνοιες εἶναι γυμναστική γιά τό στομάχι, τά ἔντερα, τό στῆθος, τήν καρδιά, τή σπονδυλική στήλη. Οἱ μετάνοιες πρίν ἀπό τόν ὕπνο διώχνουν τό ἄγχος, τίς βασανιστικές σκέψεις, καί προσφέρουν ἕναν γρήγορο καί ἤρεμο ὕπνο. Ἀλλά ἡ σωματική ἄσκηση, ἀκόμα καί οἱ μετάνοιες, δέν εἶναι αὐτοσκοπός, εἶναι μέσο προσέγγισης στόν Θεό.
Ὁ ὅσιος Παΐσιος λέει ὅτι ὅπως «οἱ κοσμικοί ἔχουν τή σουηδική γυμναστική, οἱ χριστιανοί ἔχουν τίς μετάνοιες» καί ἀναφέρει ἕνα χαρακτηριστικό παράδειγμα. «Ὁ παπα-Τύχων, ὅταν εἶχε γεράσει καί δέν μποροῦσε νά σηκωθεῖ ὅταν ἔκανε μεγάλες μετάνοιες, ἔδεσε ἕνα χοντρό σχοινί ψηλά στό ταβάνι καί τραβιόταν ἀπό αὐτό, γιά νά σηκωθεῖ. Μέ αὐτόν τόν τρόπο συνέχιζε μέ τίς μετάνοιες νά προσκυνάει τόν Θεό μέ εὐλάβεια μέχρι τίς τελευταῖες σχεδόν ἡμέρες τῆς ζωῆς του».
Γεωργία Δερετζῆ
Νευρολόγος
“Ἀπολύτρωσις”, Μάρτ. 2026
