200 χρόνια ἀπό τό μεγαλούργημα

   «Πέφτουν ντουφέκια σάν βροχή καί μπόμπες σάν χαλάζι». Σέ κόλαση πυρός ἔχει μεταβάλει τό  Μεσολόγγι ὁ αἰγύπτιος Ἰμπραήμ, ρίχνοντας 2.000 βόμβες τό εἰκοσιτετράωρο. Οἱ «Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι», ἀψηφώντας τούς κινδύνους, στίς προτάσεις παράδοσης τοῦ σουλτάνου ἀπαντοῦν: «Τά κλειδιά τῆς πόλης εἶναι στίς μποῦκες τῶν κανονιῶν!».

   Ὁ μεγάλος ὅμως πειρασμός γιά τούς Μεσολογγίτες δέν εἶναι οὔτε ἡ δωδεκάμηνη πολιορκία ἀπό τούς Τουρκοαιγύπτιους οὔτε οἱ καταστροφές ἀπό τά κανόνια τους. Μεῖζον θέμα ἀποτελεῖ ὁ ἐπισιτισμός τους. Τούς θερίζει ἡ πείνα κι ἀφήνει πάνω τους μελανά τ᾽ ἀποτυπώματά της.

   Τρῶνε ὅ,τι βροῦν, τούς ρημάζουν οἱ ἀρρώστιες, μά δέν διανοοῦνται νά συνθηκολογήσουν. Μοιάζουν φαντάσματα, μά μέσα τους κατοικοῦν ψυχές ὁλόρθες. Ξεχωρίζουν οἱ ἡγετικές μορφές τῆς Φρουρᾶς τοῦ Μεσολογγίου: ὁ διοικητής τοῦ σουλιώτικου σώματος Ἀθανάσιος Ραζηκότσικας· οἱ ὁπλαρχηγοί ἀπό τήν Ἤπειρο Δημήτρης Μακρῆς, Κίτσος Τζαβέλας, Νότης Μπότσαρης· ὁ Σπυρομήλιος, ἐπικεφαλῆς σώματος 250 Χειμαρριωτῶν· ὁ μεσολογγίτης πρόκριτος Χρῆστος Καψάλης κι ὁ φρούραρχος Δημήτριος Δεληγεώργης. Προπάντων τούς πολεμοδαρμένους Μεσολογγίτες περιβάλλει μέ τή θυσιαστική του ἀγάπη ὁ ἐκκλησιαστικός ἡγέτης, ὁ ἐπίσκοπος Ρωγῶν Ἰωσήφ.

   «…Ἔτρεχε σάν ἑξαπτέρυγο Σεραφίμ ἀπό τήν ἐκκλησία στίς συνάξεις τῶν προεστῶν, ἀπό τή Λειτουργία στά πολεμικά συμβούλια, ἀπό τούς πληγωμένους στούς μαχόμενους, ἀπό προμαχώνα σέ προμαχώνα, ἀπό ἔπαλξι σέ ἔπαλξι. Σύμβουλος ἀγαθός καί σώφρων, ἐλείαινε τ᾽ ἀγκάθια τῶν διαφορῶν καί τῶν μικροφιλοτιμιῶν τῶν ὁπλαρχηγῶν, ἔφερνε τήν ὁμόνοια, ὑπενθύμιζε τό κοινόν χρέος, ἐθέριευε τήν ἐλπίδα, ἐσπόγγιζε τό δάκρυ, ἁπάλυνε τόν πόνο, ἐσκόρπιζε παραμυθίαν Χριστοῦ», διατρανώνει ὁ μακαριστός τώρα ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος.

  Ἀπρίλιος τοῦ 1826. Ἡ συνεχιζόμενη πείνα καί οἱ ἀρρώστιες περισφίγγουν τόν κλοιό τῶν πολιορκημένων. Δέν ἔχουν πιά ἄλλη λύση ἐκτός ἀπό τήν Ἔξοδο. Δέν θά προσκυνήσουν τούς «Τουρκαραπάδες», δέν θά πουλήσουν τήν ψυχή τους. Τά μελλοθάνατα σκέλεθρα προσέρχονται στό μυστήριο τῆς Ἐξομολόγησης. Καθώς βαδίζουν γιά τό Μυστήριο τῆς Ζωῆς, μέ δάκρυα ζητοῦν ἀλληλοσυγχώρεση: «Συγχώρα με καί ὁ Θεός συγχωρέσει σε».

   Στίς 2:00 μετά τά μεσάνυχτα τῆς 10ης πρός 11η Ἀπριλίου, ξημερώνοντας ἡ ἅγια μέρα τῶν Βαΐων, γράφεται μέ χρυσά γράμματα μία ἀπό τίς ἐνδοξότερες σελίδες τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821.

«Δρόμο νά σχίσουν τά σπαθιά,

κ᾽ ἐλεύθεροι νά μείνουν,

ἐκεῖθε μέ τούς ἀδελφούς,

ἐδῶθε μέ τό χάρο»,

στιχουργεῖ περίτεχνα ὁ ἐθνικός μας ποιητής στό κορυφαῖο δημιούργημά του «Οἱ Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι» (Σχεδίασμα Γ΄).

    «Ἐμπρός, Μεσολογγίτες!», φωνάζει ὁ ἀρχηγός Ἀθανάσιος Ραζηκότσικας. Καί ξεκινᾶ ἡ μεγαλειώδης Ἔξοδος, μέ τούς Μεσολογγίτες, τούς Σουλιῶτες, τή φάλαγγα μέ τά γυναικόπαιδα καί τούς εὐρωπαίους Φιλέλληνες. Μές στήν «Ἱερή Πόλη» μένουν οἱ ἀνήμποροι γέροντες, οἱ ἄρρωστοι καί λίγα γυναικόπαιδα. Δυστυχῶς τά σχέδια τῶν πολιορκημένων πληροφορήθηκαν οἱ ἀντίπαλοι ἀπό ἕναν αὐτόμολο Βούλγαρο. Ἔτσι, ἡ ἐξερχόμενη μάζα τῶν Ἑλλήνων βρίσκεται ἀντιμέτωπη «μέ τά ἀγρύπνως ἀναμένοντα καί ἐνεδρεύοντα μέ τό χέρι στήν σκανδάλη τουρκοαιγυπτιακά στρατεύματα». Οἱ ντάπιες πού θά χρησίμευαν γιά περάσματα τῶν Μεσολογγιτῶν εἶχαν κλειστεῖ. Μές στήν ταραχή πού προκάλεσε ὁ αἰφνιδιασμός τοῦ ἐχθροῦ ἀκούγεται ἡ κραυγή: «Πίσω, πίσω, Μεσολογγίτες, στά κανόνια σας!».

   Παρόλη τή σύγχυση, ἡ πρωτοπορία τοῦ σώματος τῆς Ἐξόδου περνᾶ ἀποδεκατισμένη στίς πλαγιές τοῦ Ζυγοῦ. Ἐκεῖ στήν κορφή του ἀναπνέει λεύτερα. Τό  μεγαλύτερο ὅμως μέρος τῆς τιμημένης Φρουρᾶς σφάζεται κατά τήν Ἔξοδο. Πορφυρώνονται οἱ κάμποι, οἱ βουνοπλαγιές, οἱ ρεματιές. Σώζονται μόνο 1.300 μαχητές καί 100 περίπου γυναικόπαιδα. Μαύρη μοίρα ἀναμένει 6.000 γυναικόπαιδα στά σκλαβοπάζαρα τῆς Κωνσταντινούπολης καί τῆς Ἀλεξάνδρειας. Χιλιάδες ζεύγη κομμένων αὐτιῶν στέλνονται πεσκέσι στόν σουλτάνο. Ὁ Ἰμπραήμ ὁμολογεῖ πώς, ἄν οἱ Μεσολογγίτες εἶχαν τρόφιμα γιά τρεῖς ἀκόμα ἑβδομάδες, οἱ Τοῦρκοι θά ἔλειωναν ὅπως τά χιόνια στά βουνά!

   Κι ὁρμοῦν οἱ ἀλλόφυλοι μές στό Μεσολόγγι. Στό διάβα τους σπέρνουν θανατικό. Ὁ δημογέροντας Χρῆστος Καψάλης μαζί μέ 400 περίπου ἀρρώστους καί γυναικόπαιδα γράφουν ἡρωικές σελίδες ἀντίστασης. Μέ τόν δαυλό ἀναμμένο στό χέρι ὁ γηραιός εὐπατρίδης λέγει τά τελευταῖα του λόγια, «Μνήσθητί μου, Κύριε…», καί βάζει φωτιά στά βαρέλια μέ τήν πυρίτιδα, τήν ὥρα πού οἱ ἐχθροί ἑτοιμάζονται νά μποῦν.

   Ὁ ἐπίλογος τοῦ δράματος ἐκτυλίσσεται στό νησάκι τοῦ Ἀνεμόμυλου. Ἐκεῖ εἶναι ὀχυρωμένος μαζί μέ πολεμιστές καί γυναικόπαιδα ὁ δεσπότης. Τρεῖς μέρες μάχονται μέ τ᾽ ἄγρια στίφη. Ὁ ἀτρόμητος ἱεράρχης ἀτενίζοντας μέ πίστη τήν αἰωνιότητα προφέρει τό κύκνειο ἄσμα του: «Ὁ δὲ Κύριος, ἀποθανόντας ἡμᾶς ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ νόμου, εἰς αἰώνιον ἀναβίωσιν ζωῆς ἡμᾶς ἀναστήσει». Ὕστερα ἀκουμπᾶ ἀποφασιστικά τό φιτίλι στήν πυριτιδαποθήκη. Γίνονται ὅλοι τους παρανάλωμα τοῦ πυρός. Μετά τήν ἔκρηξη οἱ Τουρκοαιγύπτιοι βρίσκουν τόν ἐπίσκοπο ἀκόμα ζωντανό, μισοκαμένο. Μεγάλη Ἑβδομάδα. Συνοδοιπορεῖ μέ τόν Κύριο κι ἀνεβαίνει τόν Γολγοθᾶ του. Μπρός στόν Ἀνεμόμυλο στήνουν τήν ἀγχόνη. 13 Ἀπριλίου, Μεγάλη Τρίτη, ὁ ἱερομάρτυρας φτερουγίζει γιά τόν οὐρανό.

   Τήν ντροπή τοῦ ἐμφύλιου πολέμου ἐξαγνίζει τό φῶς τῆς θυσίας μιᾶς πόλης. Ἡ λάμψη τῆς Ἐξόδου, οἱ φλόγες τῶν ὁλοκαυτωμάτων τοῦ Μεσολογγίου ἐξακτινώνονται παντοῦ. Θερμαίνουν τίς καρδιές τῶν πολιτισμένων λαῶν καί τούς ξεσηκώνουν σέ μιά ἀληθινή σταυροφορία γιά τήν ἀπελευθέρωση τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Τό «ἁλωνάκι» ἔμεινε στήν ἱστορία ὡς σύμβολο τῆς ἐλευθερίας.

Ἑλληνίς

“Ἀπολύτρωσις”, Ἀπριλ. 2026