Η ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ Β´

 Ὁ Καποδίστριας, πρίν ἔλθει ἀκόμη στήν Ἑλλάδα, ἐπιχειροῦσε νά διευρύνει κατά τό δυνατόν τά ὅρια τοῦ μελλοντικοῦ κράτους. Σέ ἐπιστολή του πρός τόν ἄγγλο ὑπουργό Ἀποικιῶν Οὐίλμοτ Ὄρτον στίς 3101827 ἐπιμένει πώς τά ὅρια τῆς Ἑλλάδας «διεγράφησαν ἀπό τοῦ 1821 διά τοῦ αἵματος τοῦ χυθέντος εἰς τάς σφαγάς τῶν Κυδωνιῶν, τῆς Κύπρου, τῆς Χίου, τῆς Κρήτης, τῶν Ψαρῶν, τοῦ Μεσολογγίου καί εἰς τάς πολυαρίθμους ναυμαχίας τε καί πεζομαχίας ἐν αἷς ἐδοξάσθη τό γενναῖον τοῦτο ἔθνος».

   Θεμελίωσε τό πρῶτο ἑλληνικό κράτος στά εὐρωπαϊκά πρότυπα. Ὅμως ὑπῆρξε μέχρι θανάτου ἀκίβδηλος γνήσιος Ἕλληνας, πιστός στήν Ὀρθοδοξία καί στίς παραδόσεις τοῦ Γένους. Αὐτός ὁ κατεξοχήν Εὐρωπαῖος μερίμνησε ἄγρυπνος γιά νά διατηρήσει τήν ἐθνική ταυτότητα τῶν Ἑλλήνων, καί ἀγωνιοῦσε μήν ἐνστερνισθεῖ ἡ ἑλληνική νεολαία τά πλάνα δυτικά πολιτισμικά, φιλοσοφικά καί ἠθικά κηρύγματα. Ἤθελε τήν Ἑλλάδα καί τό ἑλληνικό Ἔθνος μέσα στήν Εὐρώπη ἀλλά μέ πλήρη αὐτονομία, αὐτάρκεια καί ἐθνική ταυτότητα. Οἱ ἐπιστολές του εἶναι ἀποκαλυπτικές.

   Ὁ γάλλος πρέσβης Ρουάν τοῦ  προτείνει νά δεχθεῖ γαλλική φρουρά ὡς σωματοφυλακή του. Κι αὐτός ἀπορρίπτει τήν πρόταση μέ ἀγανάκτηση· ἀπαντᾶ ὅτι οὐδέποτε θά δεχόταν νά ἔχει προσωπικούς φύλακες στήν πατρίδα του, προσθέτοντας: «Κυβερνῶ τήν Ἑλλάδα προστατευόμενος ἀπό τόν Θεόν, τήν διαγωγήν μου καί τήν ἀγάπην τοῦ λαοῦ». Ἀφιερωμένος μέχρι τελευταίας πνοῆς στήν πατρίδα, ὑποφέρει ἀγόγγυστα ὅλα τά μαρτύρια καί τίς τραγικές συνέπειες τοῦ ἐμφύλιου πολέμου, πού στρέφονται ἐναντίον του. Γνωρίζει ἄριστα ὅτι ἡ Γαλλία καί προπάντων ἡ Ἀγγλία ἀπεργάζονται μέ τούς κοτζαμπάσηδες τήν ἐξουδετέρωσή του. Διαισθάνεται ὅτι ἔρχεται τό τέλος του, ἀλλά μένει πιστός στό ἐθνικό χρέος του.

   Τέσσερις μῆνες πρίν δολοφονηθεῖ, 1η Ἰουνίου 1831, γράφει: «Ἐάν πάντα ταῦτα εἶναι δυστυχία διά τόν πολυπαθῆ τοῦτον τόπον, εἶναι ὅμως εὐτυχία δι’ ἐμέ, διότι ἄρχομαι νά ἐλπίζω ὅτι ἐντός ὀλίγου ἐλευθεροῦμαι ἀπό τήν ἄπειρον εὐθύνην μου. Θέλω ὅμως μείνει εἰς τήν χαλάστραν ἕως τῆς τελευταίας στιγμῆς καί ἄς κινδυνεύσω νά χαθῶ».

   Ὁ Ἄγγλος Κρίστοφερ Μ. Γούντχαουζ στό βιβλίο του «Καποδίστριας. Ὁ θεμελιωτής τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδας» γράφει γιά τόν Κυβερνήτη: «…Τό βαθύτερο συναίσθημά του ἦταν ἡ ὑπερηφάνεια γιά τήν ἐθνικότητά του. Τό μόνο πού ἤθελε ἦταν οἱ ἄνθρωποι νά λέγουν γι’ αὐτόν: “Ἰδού ἕνας Ἕλληνας πολίτης πού μπορεῖ νά ὑπηρετήσει τή χώρα του μέ ἀξιοπρέπεια καί τιμή ἔναντι τῶν ξένων”. Οἱ ἕλληνες χωρικοί συγκινοῦνταν βαθιά στή σκέψη ὅτι ἕνας ἄνθρωπος τῆς δικῆς του περιωπῆς κατέβαινε ἀπό τό βάθρο τοῦ πλούτου καί τῆς ἄνεσης γιά νά συμμεριστεῖ τή φτώχεια τους καί νά τήν ἀνακουφίσει. Ἡ ἀφοσίωσή τους ὅμως ἦταν μιά ἀνεπαρκής ἀσπίδα ἀπέναντι στούς πιό ἐξεζητημένους ἐχθρούς του», ὅπως οἱ λεγόμενες φατρίες τῆς Ὕδρας καί τῆς Μάνης. Ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας ἔμοιαζε, ὅπως ἔλεγε ὁ συνάδελφός του Νέσελροντ, «μέ ἄγγελο στό πῦρ τῆς Κολάσεως». Ἦταν περιτριγυρισμένος ἀπό πανίσχυρους ἐξωτερικούς ἐχθρούς, ὅπως ὁ Αὐστριακός Μέττερνιχ, πού τόν θεωροῦσε «μάστιγα τῆς Εὐρώπης», ἤ ὁ Ἄγγλος Γουέλινγκτον, πού ἔλεγε: «Κάντε ὅ,τι θέλετε μέ τήν Ἑλλάδα, ἀρκεῖ νά ξεφορτωθεῖτε τόν Καποδίστρια!». Δέν ἦταν λίγοι ὡστόσο καί οἱ ἐσωτερικοί ἐχθροί (Πετρόμπεης, Ζαΐμης, ἀδελφοί Κουντουριώτη, Λόντος, Μαυροκορδᾶτος, Κωλέττης, Φαρμακίδης, Πολυζωίδης, Σοῦτσος κ.ἄ.), οἱ ὁποῖοι γιά ἰδιοτελεῖς λόγους μέ πρόσχημα «τό συνταγματικό» ροκάνιζαν τά θεμέλια τοῦ κράτους, πού ὁ Καποδίστριας προσπαθοῦσε νά δημιουργήσει. Εἶναι προφανές ὅτι ὅσο ἀποδυνάμωνε ἡ διχόνοια τό ἐσωτερικό μέτωπο, τόσο αὐξανόταν ἡ δυνατότητα γιά παρέμβαση τοῦ ἐξωτερικοῦ παράγοντα.

   Ἄν ἡ ἀντίδραση δέν νικοῦσε τή δράση, εἶναι ἀναμφισβήτητο ὅτι θά συντομευόταν κατά πολύ ὁ δρόμος πρός τή δημοκρατική ἐξέλιξη τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς καί πρός τή δημιουργία ὁλοκληρωμένου ἑλληνικοῦ κράτους. Γι᾽ αὐτό ἡ 27η Σεπτεμβρίου 1831 ἀποτελεῖ τή βαθύτερη τομή τῆς νεότερης ἑλληνικῆς ἱστορίας, αὐτή πού σημάδεψε τή μοίρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ γιά ὁλόκληρες γενιές.

   Ἡ περίοδος τοῦ βαυαροφαναριωτισμοῦ, πού ἀκολούθησε τή φωτεινή διακυβέρνηση τοῦ Καποδίστρια, εἶναι ὁ δεύτερος ἑλληνικός Μεσαίωνας. Ἡ προοδευτική σκέψη συνθλίφθηκε στίς μυλόπετρες ἑνός στείρου κλασικισμοῦ καί σέ μεθόδους καί συστήματα ξένα πρός τήν ἑλληνική παράδοση καί ψυχοσύνθεση· γεγονός πού εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νά καθυστερήσει ἡ νεοελληνική ἀναγέννηση γιά πολλές δεκαετίες.

   Ὁ φόνος τοῦ Κυβερνήτη στό Ναύπλιο τόν ἀφάνισε φυσικά, ἀλλά τόν συντήρησε στή μνήμη τοῦ ἔθνους ὡς μεγάλο εὐρωπαῖο διπλωμάτη, ὡς μεγάλο ἕλληνα πολιτικό, ὡς θεμελιωτή τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους. Τό ἔργο του καί τό ἦθος του δείχνει στούς δύσκολους καιρούς τόν δρόμο τῆς ἐθνικῆς μας ἐπιβίωσης καί τήν ἔξοδο ἀπό τήν παρακμή. Ἡ ἐθνική καί πολιτική παρακαταθήκη του μᾶς διδάσκει, τό παράδειγμά του μᾶς φρονηματίζει. Τό ἑλληνικό Ἔθνος τοῦ ὀφείλει πολλά! Οἱ Ἕλληνες τόν εὐγνωμονοῦμε!

Γεώργιος Ἐλ. Κυρίζογλου

” ‘Απολύτρωσις”, ‘Απρίλ. 2026